Στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού και με αφορμή περιστατικό σχολικής βίας – συγκεκριμένα cyber bullying – ανάμεσα σε δυο μαθήτριες τμήματος του σχολείου μας, πραγματοποιήθηκε παρέμβαση στο τμήμα μέσω των εξής δράσεων:
- Χρήση του βιβλίου «Μίλα μη φοβάσαι» της Εταιρείας Ψυχοκοινωνικής Υγείας του παιδιού και του εφήβου.
- Παραγωγή και χρήση φυλλαδίου με τη μορφή ατομικού τετραδίου με τίτλο: «ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ – ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΙΣ ΣΩΣΤΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ». Μεσ’ από το φυλλάδιο ξεκίνησε:
– Συζήτηση σχετικά με τις έννοιες του καλού και του κακού. Διαχωρισμός και αποσαφήνιση των δυο αυτών εννοιών, μέσα από λέξεις – κλειδιά και το παράδειγμα του Ηρακλή και του Ιησού.
– Δόθηκε έμφαση στο θέμα της προσωπικής επιλογής στάσεων και συμπεριφορών και στα συναισθήματα που προκαλούνται.
– Έγινε παρουσίαση των τεσσάρων τύπων ανθρώπων ανάλογα με τις συμπεριφορές τους:
1) ΤΕΡΑΣ: Προσβάλλει και αντλεί χαρά από αυτό. Αγαπά τον εαυτό του; Τι του φταίει; Μπορεί ν΄ αλλάξει; Πώς;
2) ΚΑΛΟΣ-Η ΦΙΛΟΣ-Η (ΣΑΝ ΣΚΥΛΑΚΙ): Αγαπά τον εαυτό του και τους άλλους. Βοηθά, συμπονά, στηρίζει, ξέρει το σωστό.
3) ΘΥΜΑ (ΣΑΝ ΠΟΝΤΙΚΙ): Φοβάται. Δε μιλά πολύ. Θέλει αγάπη, φιλία, αποδοχή αλλά δεν τολμά να τα διεκδικήσει. Δέχεται προσβολές ή αδιαφορία για κάποιο χαρακτηριστικό του. Χρειάζεται βοήθεια.
4) ΑΔΙΑΦΟΡΟΣ –Η: Θεατής Βλέπει αλλά δεν ενδιαφέρεται. - Ζητήθηκε από τον καθένα να σκεφτεί τι τύπος είναι. Έγιναν παιχνίδια ρόλων και δραματοποιήσεις.
- Στόχοι της παρέμβασης:
α)Να καταλάβω εάν η θύτης είχε συνείδηση του γεγονότος ότι με αυτό που κάνει ασκεί μια μορφή εκφοβισμού (ιντερνετικό εκφοβισμό).
β)Να ξεχωρίσουν όλα τα παιδιά του τμήματος τι αποτελεί εκφοβισμό και τι όχι.
γ)Να σταματήσει η θύτης την εκφοβιστική συμπεριφορά προς το θύμα.
δ)Να υπάρξει αποκατάσταση στη σχέση των δύο κοριτσιών μέσω της γνωριμίας τους σε μια νέα βάση, αυτή της συνεργασίας.
ε)Να συνεργαστούν οι μαθητές-τριες και να ανακαλύψουν τα συστατικά μιας υγιούς και καλής διαπροσωπικής σχέσης.
στ)Να εστιάσουν οι μαθητές-τριες στις θετικές συμπεριφορές και στα συναισθήματα που προκαλούνται από αυτές.
ζ)Να απολαύσουν τις δράσεις, να βιώσουν καταστάσεις μέσα από παιχνίδια ρόλων, να πάρουν θέση και να εκφραστούν, να καλλιεργηθεί η ενσυναίσθηση.
Τα θρανία ήταν σε διάταξη πι. Τα παιδιά κάθισαν γύρω γύρω. Τους δόθηκαν τα φυλλάδια. Τα παιδιά κατάλαβαν ότι αυτό που θα γινόταν δεν ήταν το «κλασσικό» μάθημα και είχαν μια θετική ανταπόκριση από την αρχή καθώς και μια ανυπομονησία. Πίστευαν ότι θα παίξουν, βλέποντας την αίθουσα άδεια στο κέντρο.
Ξεκίνησε ανάγνωση του φυλλαδίου και συζήτηση, με αφορμή τον Ηρακλή και τον Ιησού. Ανά δυο τα παιδιά ασχολήθηκαν με τον διαχωρισμό των λέξεων του φυλλαδίου σ‘ αυτές που δείχνουν καλοσύνη και αυτές που δείχνουν κακία και πρόσθεσαν και δικές τους. Ακολούθησε συζήτηση. Κατόπιν διαβάστηκε η 2η σελίδα του φυλλαδίου με τους τέσσερις τύπους ανθρώπων. Αφού παρουσιάστηκαν κι έγιναν ξεκάθαρα τα χαρακτηριστικά αυτών των τύπων, ζητήθηκε από τα παιδιά να απαντήσουν στις τρεις παρακάτω ερωτήσεις του φυλλαδίου:
- Ποιος τύπος είσαι; Γιατί; Ποιες είναι οι σχέσεις σου με τους άλλους;
- Μου αρέσει ο εαυτός μου;
- Τι θα μπορούσες ν΄ αλλάξεις στη συμπεριφορά σου, για να κάνεις το σωστό και το καλό;
Τονίστηκε από πριν ότι οι απαντήσεις σ’ αυτές τις τρεις ερωτήσεις δεν θα κοινοποιηθούν κι ότι είναι χρήσιμες μόνο για να γνωρίσει ο καθένας τον εαυτό του καλύτερα, ν΄ αναγνωρίσει την αλήθεια του. Αυτό είναι σημαντικό ώστε να νιώσει κάθε παιδί ελεύθερο να είναι ειλικρινές με τον εαυτό του, χωρίς να φοβηθεί ότι θα εκτεθεί. Έτσι τα παιδιά απάντησαν με ειλικρίνεια και παραδέχτηκαν συμπεριφορές που ταυτίζονταν μ΄ αυτές του τέρατος, του θύματος ή του αδιάφορου κι έκαναν μια μικρή εσωτερική αυτοκριτική.
Στη συνέχεια διαβάστηκε η ιστορία της Ισιδώρας «Η σημασία της Φροξυλάνθης» από το βιβλίο «Μίλα μη φοβάσαι». Επειδή είναι μακροσκελής, παρουσιάστηκε σε πιο σύντομη μορφή, ωστόσο με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι πλήρης.
Κατόπιν τα παιδιά σηκώθηκαν και γέμισαν το κέντρο της αίθουσας. Ακολούθησε κινητικό παιχνίδι. Τα παιδιά περπατούν στον χώρο αμίλητα και φροντίζοντας να γεμίσουν όλο τον χώρο χωρίς να ακουμπήσουν το ένα το άλλο. Χαιρετιούνται ευγενικά με διαφορετικούς τρόπους, όποιον σκεφτεί το καθένα (χαμόγελο, κλίση της κεφαλή, υπόκλιση, νεύμα…)
Τους ζητείται να κοιτάζουν στα μάτια όποιον περνά δίπλα τους. Στο τέλος να διαλέξουν, να πλησιάσουν και να γίνουν ζευγάρι μ΄ αυτό το παιδί με το οποίο ή δεν κάνουν πολλή παρέα ή δεν έχουν συνεργαστεί ιδιαίτερα ή αισθάνονται ότι δεν έχουν πολλά κοινά κλπ.Το κορίτσι θύτης έγινε ζευγάρι με έναν συμμαθητή της.
Το κάθε ζευγάρι κάθισε στο θρανίο. Ζητήθηκε από κάθε ζευγάρι να διαλέξει μια έννοια απ’ αυτές που συζητήθηκαν, είτε καλή είτε κακή και να σκεφτεί και να την παρουσιάσει με παγωμένη εικόνα. Αφού συσκέφθηκε το κάθε ζευγάρι, σηκώθηκαν επάνω όλα μαζί και παράστησαν με τα σώματά τους την έννοια που διάλεξαν. Τους ζητήθηκε να θυμούνται τη στάση τους, γιατί θα τις παρουσιάσουν θεατρικά σε λίγο. Με ένα σύνθημα τα ζευγάρια ξεμαρμάρωσαν. Τους δόθηκε λίγος χρόνος να συζητήσουν σχετικά με το πώς θα παρουσιάσουν την έννοιά τους. Όποιο ζευγάρι ήταν έτοιμο, σήκωνε χέρι και δήλωνε πώς επιθυμεί να παρουσιάσει την έννοιά του. Η παρουσίαση ήταν προαιρετική. Όλοι θέλησαν, ωστόσο να παρουσιάσουν.
Αυτό που ήταν εντυπωσιακό ήταν ότι το παιδί που είχε ασκήσει cyber bullying, ή θύτης, ενώ με τον «παρτενέρ» της στην παγωμένη εικόνα είχε διαλέξει να παρουσιάσει μια σκηνή σωματικής βίας, όταν θέλησε να παρουσιάσει την επιλογή τους έκανε νόημα στο άλλο παιδί να αλλάξουν όλη την ιστορία τους. Μπροστά στα έκπληκτα μάτια μου, τον καθοδήγησε να παρουσιάσουν το cyber bullying. Εκείνη έκανε πως πληκτρολογεί ένα κακόβουλο μήνυμα κι εκείνος ότι το δέχεται με κατάπληξη και απορία. Θεωρώ πως εξέθεσε τη δική της κατάσταση μέσα από το ρόλο νιώθοντας ότι δεν εκτίθεται η ίδια προσωπικά.
Μετά από κάθε παρουσίαση, γινόταν σύντομη συζήτηση για να γίνει κατανοητό τι παρουσιάστηκε και τι κατάλαβαν τα παιδιά. Κάθε παρουσίαση δεχόταν χειροκρότημα κι ευχαριστίες. Το κλίμα ήταν θετικό και ευχάριστο. Παρουσιάστηκαν έννοιες όπως: συμπαράσταση, βοήθεια στα μαθήματα, βία (cyber bullying), αδυναμία, εκφοβισμός, ενδιαφέρον, βοήθεια, ευγένεια, συμπόνια.
Το κορίτσι – θύτης του cyber bullying δεν γνώριζε ότι ήξερα τι είχε κάνει στο κορίτσι θύμα. Όλα τα παιδιά ήταν ανυποψίαστα και πίστευαν ότι αυτή ήταν μία δράση της υπευθύνου της Σχολικής Βιβλιοθήκης με αφορμή το θέμα του σχολικού εκφοβισμού γενικά. Το κορίτσι θύτης και το ταίρι του εισέπραξαν από εμένα ένα μεγάλο «ευχαριστώ» που επέλεξαν να παρουσιάσουν αυτό το τόσο σοβαρό και σύγχρονο πρόβλημα. Συζητήθηκαν οι επιδράσεις που μπορεί αυτό να έχει στις ζωές των ανθρώπων καθώς και το τι είναι και με ποιες πράξεις εκδηλώνεται το cyber bullying. Σε κατοπινή προσωπική εξομολόγηση και παραδοχή της πράξης του παιδιού που ήταν θύτης, στο τέλος της παρέμβασης, μου έγινε ξεκάθαρο πως το παιδί αυτό δεν είχε καταλάβει ότι διέπραττε ιντερνετικό εκφοβισμό, αφού όπως μου είπε δεν είχε ανεβάσει φωτογραφίες. Μόνο έγραψε λόγια. Φυσικά συζητήσαμε οι δυο μας για ότι κι αυτό είναι το ίδιο κακό. Το παιδί ζήτησε συγγνώμη και από το κορίτσι θύμα, που την συγχώρεσε αμέσως, αν και αντιλήφθηκα ότι υπήρχε μεταξύ τους μια συστολή και μια καχυποψία.
Η τελευταία αυτή δράση έγινε ως εξης: Δόθηκαν στα παιδιά χαρτάκια post it που ανά δυο είχαν την ίδια ζωγραφιά: δύο ήλιοι, δύο καρδιές, δύο χαμόγελα, δύο λουλούδια, δύο χέρια, δύο πουλιά, δύο σύννεφα κ.ο.κ. Μοίρασα τα χαρτάκια τυχαία, φροντίζοντας όμως να δώσω δύο ίδια στα παιδιά που γνώριζα ότι ήταν η θύτης και το θύμα. Ζήτησα από τα παιδιά να σηκωθούν και αμίλητα, δείχνοντας τα χαρτάκια τους να ψάξουν και να βρουν το ταίρι τους. Τα δύο κορίτσια, θύτης και θύμα, με κάποια αγωνία, ίσως και … απογοήτευση διαπίστωσαν πως έπρεπε να είναι ζευγάρι στη δράση. Το κάθε ζευγάρι κάθισε σε ένα θρανίο.
Είχα στα χέρια μου καρτέλες με μόνο θετικές πια έννοιες: συγχώρεση, ευγένεια μεταξύ γονέων, συμπαράσταση, σε βοηθώ με βοηθάς, εμένα με νοιάζει, δύναμη, αγαπώ τον εαυτό μου και τους άλλους… Περνώντας από κάθε ζευγάρι ζητούσα να τραβήξουν μια καρτέλα τυχαία. Φρόντισα ωστόσο, τα δύο κορίτσια που με ενδιέφεραν να τραβήξουν την καρτέλα «συγχώρεση». Αφού κάθε ζευγάρι είχε την καρτέλα του, είχε λίγο χρόνο να γράψει σε χαρτί που του δόθηκε, έναν θεατρικό διάλογο και να σχεδιάσει πώς θα τον δραματοποιήσει. Επέβλεπα και συντόνιζα τη συνεργασία τους.
Πλησιάζοντας το προαναφερόμενο ζευγάρι, η θύτης μου παραδέχθηκε με σιγανή φωνή,μου εξομολογήθηκε θα έλεγα, το cyber bullying που είχε ασκήσει στο ταίρι της, και της ζήτησε συγγνώμη. Αντιλήφθηκα ότι δεν είχε συνείδηση της άσκησης εκφοβισμού, όταν μου ανέφερε πως δεν είχε αναρτήσει φωτογραφίες παρά μόνο χαρακτηρισμούς για τη συμμαθήτρια της. Η συμμαθήτρια-θύμα τη συγχώρεσε άμεσα αφού άκουσε την εξομολόγησή της.
Η θύτης έδειξε ειλικρινή μεταμέλεια λέγοντας: «Χαίρομαι που καταλαβαίνω το λάθος μου. Έκανα κάτι χαζό κυρία! Αλλά τελικά αυτό ήταν σοβαρό». Τα άλλα παιδιά δεν άκουσαν τίποτα καθώς ήταν απασχολημένα με τις δικές τους προετοιμασίες.
Κάθε ζευγάρι παρουσίασε τον διάλογό του μέσα από την δική του θεατρική δράση, όπως την είχε σχεδιάσει.
Μέσα από την παρουσίαση της δράσης τους για τη συγχώρεση τα δυο κορίτσια παρόλη την αμηχανία τους, ένιωσαν ήρεμα και ασφαλή. Αισθάνομαι ότι ένιωσαν και ανακούφιση, μιας και δεν υπήρξε τιμωρία ή έκθεση, αλλά κλείσιμο της υπόθεσης χωρίς συνέπειες και αποκατάσταση των σχέσεων με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Αφού ολοκληρώθηκαν όλες οι δράσεις σε 4 διδακτικές ώρες, η εργασία έκλεισε με αποτίμηση και ανατροφοδότηση. Τα συμπεράσματα ήταν θετικά και οι μαθητές και οι μαθήτριες αποχώρησαν με συναισθήματα χαράς και ικανοποίησης.
Το κάθε παιδί κράτησε το φυλλάδιο εργασίας του, για να δημιουργήσει στον ελεύθερο χρόνο του μια αφίσα που θα κοσμούσε το κενό εξώφυλλο. Έτσι προέκυψαν αφίσες με μότο θετικών συμπεριφορών και στάσεων, που εκτέθηκαν στο σχολείο για διάχυση.
Αποδεικτικό υλικό των παραπάνω δράσεων, όπως φωτογραφίες των δραματοποιήσεων, φυλλάδια, αφίσες και τα κείμενα των διαλόγων, βρίσκονται στη διάθεση του σχολείου.